'Tegenwind bestaat niet. Dan staat je rug verkeerd'. Dat zei mijn leermeester. Een wijze man, als ie tenminste niet in paniek was, omdat het krijt ontbrak bij het schoolbord of omdat de flip-over volgeschreven bleek. Een wijs man, onmachtig in het alledaagse. Een professor van het ouderwetse soort.
Kleine problemen leiden tot verbeteringen, grote tot innovatie. Neem het lerarentekort. Je kunt je ertegen verzetten en alles op alles zetten om meer docenten voor de klas te krijgen. Dan neem je het probleem letterlijk. Tekorten moeten aangevuld. Het zijn prozaïsche oplossingen voor prozaïsche problemen. Vanzelfsprekend, al te vanzelfsprekend, om Nietzsche te parafraseren.
Je kunt de tekorten ook aanvaarden. Als die structureel zijn, is dat wel zo verstandig. Dan is aanvaarding de vruchtbare weg - de enige weg misschien wel. Het onderwijs zal in de toekomst met minder leraren gegeven moeten worden. Wat is daar erg aan?
Het is goed nieuws. De lerarensalarissen kunnen omhoog. Een volumedaling, minder leraren, maakt een beter salaris betaalbaar. Minder maar beter. Het beroep wordt aantrekkelijker en kalft niet langer af. Mooi vak, leraar. En goed betaald.
Dan moeten we verder met minder leraren. Dat dwingt tot innovatie. Tot vormen die tot leren leiden. Zonder leraar. Of niet altijd met een leraar. Kan dat? Het zal wel moeten.
Technologie wordt ingeschakeld, leerlingen gaan lesgeven, praktijkdocenten komen binnen, stageplaatsen worden gecreëerd, ouders gaan meedoen en het bedrijfsleven steekt de handen uit de mouwen. Er is geen nadeel zonder voordeel, zei Cruijff al.
Kleine problemen leiden tot verbeteringen, grote tot innovaties. De gezondheidszorg, de politie en ook de overheid staan aan de vooravond van een structureel arbeidstekort. Structureel. Het lijkt mij goed nieuws voor vernieuwers.
Innovatie is als een vlieger. Hij gaat alleen bij tegenwind op. Als de wind gaat liggen, doet de vlieger dat ook.
'Tegenwind bestaat niet’, zei mijn leermeester. Maar als ik denk aan de wijsheid van mijn moeder, maakt 'het niet uit hoe je rug staat. Als je hem maar recht houdt'.